Over het boek

De inleiding is een uitgebreide versie van het manifest voor open houding tov vluchtelingen, zoals gepubliceerd in Trouw, 30 maart 2016

Op de drempel van de Maand van de Filosofie - die deze week van start gaat, met als thema 'Over de grens' - pleit Denkeres des Vaderlands Marli Huijer voor een open houding naar vluchtelingen. Samen met hoogleraar ethiek Martin van Hees stelde Huijer een manifest met dat pleidooi op, dat mede ondertekend is door ruim 180 hoogleraren, filosofen, schrijvers en kunstenaars.

Europa is in de greep van de angst. Angst voor onoverzichtelijke massa’s vluchtelingen die op Europa afkomen. Om de angst te bezweren keert Europa zich in een samentrekkende beweging naar binnen. Politici en burgers halen opgelucht adem nu besloten is de buitengrenzen van Europa beter te bewaken en vluchtelingen over de Middellandse zee terug te sturen. Het hoogste doel, zo min mogelijk vreemdelingen toelaten op Europees grondgebied toelaten, lijkt bereikt. De prijs van de ongastvrije houding ten opzichte van vluchtelingen is echter dat de open samenleving wordt ingeruild voor een gesloten samenleving, die haaks staat op de Europese idealen.

De Europese open samenleving
De geschiedenis van Europa laat zien dat niet de gesloten samenleving, maar de open samenleving de grootste kans op vrede en welvaart biedt. Al bij de oude Grieken verdwenen geleidelijk de gesloten stammen, met hun starre tradities en sociale gebruiken. De open samenleving, met haar nadruk op persoonlijke verantwoordelijkheid, nam een eerste aanvang. De angst voor het vreemde werd verruild voor openheid naar de wereld. Vanuit die open houding naar de buitenwereld maakten Europeanen eeuwenlang vrijelijk gebruik van de wereld. Alleen al tussen 1500 en 1900 verlieten bijna veertig miljoen Europeanen hun land om zich elders te vestigen, zo laat recent onderzoek van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis zien. In de 20e eeuw vertrokken meer dan 43 miljoen Europeanen, al dan niet gedwongen, naar andere continenten. Gemiddeld bijna een half miljoen emigranten per jaar. Tot halverwege de 20e eeuw kwamen daar vrijwel geen immigranten voor terug. Pas na 1960 slaat de verhouding tussen emigratie en immigratie om. Dat Europeanen niet aan grenzen hechten, althans wat henzelf betreft, blijkt ook uit de geleidelijke verlegging van de gemeenschapsgrenzen. In de middeleeuwen werden steden begrensd door een stenen wal die de inwoners tegen vijandelijkheden van andere steden beschermde. Met de afname van geweld en de toename van beschaving werden die stadsgrenzen overbodig. In plaats daarvan ontstonden landsgrenzen, die burgers moesten beschermen tegen het geweld van andere staten. Maar na de Tweede Wereldoorlog werden ook die grenzen overbodig toen landen in staat bleken om afspraken te maken in plaats van oorlog te voeren. Sociale, morele en juridische grenzen vervingen de materiële grenzen. De Europese binnengrenzen werden geopend en de begrenzing werd naar de buitenranden van het continent verplaatst. Die centrifugale grensverleggingen gingen gepaard met een ongekende toename van welvaart en vrede binnen de grenzen. Een hernieuwde openheid Een logische volgende stap zou een wereldwijd samenwerkingsverband tussen landen of tussen steden kunnen zijn. De Duitse filosoof Immanuel Kant pleitte ten tijde van de Franse revolutie voor zo’n samenwerking tussen landen, omdat deze de beste kansen op duurzame vrede biedt. Landen bestrijden elkaar niet langer, maar maken afspraken waar ze zich wederzijds aan houden. Of zo’n samenwerking realistisch is, valt te betwijfelen. Toch is het als politiek ideaal van belang. Niet vanwege het verre toekomstperspectief dat het schetst, maar vanwege de concrete betekenis voor het hier en nu. Het gaat niet om een utopisch ideaal, maar om een idee dat een directe politieke vertaling kan hebben. Volgens Kant hebben vreemdelingen bijvoorbeeld recht op gastvrijheid. Dat betekent dat zij op zijn minst tijdelijk welkom zijn, dat zij de mogelijkheid krijgen om contact te maken met de bewoners en dat zij niet mogen worden uitgewezen als dat tot hun ondergang kan leiden. Vertaald naar ons: voorkom dat mensen maandenlang verblijven in vluchtelingenkampen die ver verwijderd zijn van de dorpen en steden waar burgers het leven met elkaar delen. Spreek niet alleen in aantallen. Vermijd de valse tegenstelling tussen gastvrijheid en veiligheid, of tussen rechtvaardigheid en welvaart. Stel jezelf niet de vraag: hoe houden we vluchtelingen buiten de deur? Maar: hoe kunnen we goed met vluchtelingen omgaan? Een open samenleving is geen vanzelfsprekendheid – die vraagt om tolerantie, moed en nieuwsgierigheid. Dat geldt niet alleen voor politici en bestuurders, maar ook voor opinieleiders, journalisten en schrijvers van maand-van-de-filosofie-essays. Het succes van Wilders, Le Pen of Petry laat zien dat het draagvlak voor een politiek van openheid afneemt. Er is inderdaad angst. Maar dat betekent niet dat we daarom onze idealen opzij moeten zetten. Angst is een slechte raadgever, en de angst voor angst een nog veel slechtere. We moeten ons opnieuw laten leiden door een ethiek van openheid.

1. Tineke Abma (VUmc) hoogleraar participatie en diversiteit
2. Hans Alma (UvH) hoogleraar cultuurpsychologie en geestelijke begeleidingswetenschappen
3. Joel Anderson (UU) uhd filosofie
4. Jan Baars (UvH) hoogleraar interpretatieve gerontologie
5. Christoph Baumgartner (UU) uhd ethiek
6. Inez de Beaufort (ErasmusMC) hoogleraar gezondheidsethiek
7. Karim Benammar, filosoof
8. Roel Bentz van den Berg, schrijver
9. Babs van den Bergh (UvA) hoofd academische zaken
10. Maaike Bleeker (UU) hoogleraar Theaterwetenschap
11. Sanne Bloemink, journalist en schrijver
12. Theo Boer (TUK/PThU) bijzonder hoogleraar ethiek van de zorg
13. Kees Boersma (VU) uhd disaster studies
14. René ten Bos (RU) hoogleraar filosofie en organisatietheorie
15. Lans Bovenberg (TiU) hoogleraar economie
16. Jan Bransen (RU) hoogleraar filosofie van de gedragswetenschappen
17. Rosemarie Buikema (UU) hoogleraar kunst, cultuur en diversiteit
18. Marjo Buitelaar (RUG) uhd hedendaagse islam
19. Michael Burke (UCR/UU) hoogleraar retorica
20. Antoine Buyse (UU) hoogleraar mensenrechten
21. Bert van den Brink (UU) hoogleraar politieke en sociale filosofie
22. Rosemarie Buikema (UU) hoogleraar kunst, cultuur en diversiteit
23. Robin Celikates (UvA) uhd politieke en sociale filosofie
24. Rutger Claassen (UU) uhd politieke filosofie
25. Paul Cobben (UvT) hoogleraar geschiedenis van de moderne filosofie
26. Job Cohen, voorzitter UAF, stichting voor vluchteling-studenten
27. Ben Crum (VU) hoogleraar politieke theorie
28. Marc Davidson (UM) bijz. hoogleraar filosofie van duurzame ontwikkeling
29. Lieven Decock (VU) hoogleraar logica en Filosofie van de cognitiewetenschappen
30. Ad van Deemen (RU) hoogleraar beslistheorie
31. Trudy Dehue (RUG) hoogleraar wetenschapsonderzoek
32. Hans van Delden (UMC Utrecht) hoogleraar medische ethiek
33. Jolle Demmers (UU) uhd conflict studies
34. Govert Derix, filosoof/schrijver/adviseur
35. Belle Derks (UU) hoogleraar sociale en organisatiepsychologie
36. Adriaan van Dis, schrijver
37. Joep Dohmen (UvH, HVO) em. hoogleraar wijsgerige en praktische ethiek; lector Bildung
38. Wybo Dondorp (UM) uhd biomedische ethiek
39. Jeroen Doomernik (UvA) ud migratiestudies
40. Maarten Doorman, schrijver en filosoof
41. Willem B. Drees (TiU) hoogleraar filosofie
42. Jan Drost, schrijver/filosoof
43. Wim Dubbink (TiU) hoogleraar ethiek van bedrijf en organisatie
44. Joachim Duyndam (UvH) hoogleraar humanisme en filosofie
45. Jan Willem Duyvendak (UvA), hoogleraar sociologie
46. Marcus Düwell (UU) hoogleraar filosofie
47. Fokko Jan Dijksterhuis (UT/VU) bijz. hoogleraar kennisgeschiedenis
48. Anne Dijkstra (UT), ud science communication
49. Han Entzinger (EUR) hoogleraar migratie- en integratiestudies
50. Suzanne Ermers uitgeefdirecteur VBK Uitgevers
51. Erno Eskens, directeur ISVW
52. Maxim Februari, ethicus/schrijver
53. Martha Frederiks (UU) hoogleraar studie van het wereldchristendom
54. Oene van Geel, violist/componist
55. Rob van Gerwen (UU) ud filosofie
56. Halleh Ghorashi (VU) hoogleraar diversiteit en integratie
57. Marlies Glasius (UvA) hoogleraar internationale betrekkingen
58. Marieke de Goede (UvA), hoogleraar politicologie, lid Commissie Vrede&Veiligheid van de AIV
59. Saskia van Goelst Meijer (UvH) UD geestelijke begeleiding
60. Wouter Goris (VU) hoogleraar antieke, patristische en middeleeuwse Filosofie
61. Beatrice de Graaf (UU) hoogleraar geschiedenis van internationale betrekkingen
62. Gjalt de Graaf (VU), hoogleraar integriteit
63. Bart Gremmen (WUR) hoogleraar ethiek in levenswetenschappen
64. Maria Grever (EUR) hoogleraar geschiedenis
65. Bas Haring (UL) bijz. hoogleraar publiek begrip van wetenschap en filosoof
66. Michel ter Hark (VU) hoogleraar taalfilosofie
67. Anja van Heelsum (UvA) ud politicologie
68. Martin van Hees (VU) hoogleraar ethiek
69. Anton Hemerijck (VU), hoogleraar institutionele beleidsanalyse
70. Joke Hermsen, filosoof en schrijver
71. Leon Heuts, hoofdredacteur Filosofie Magazine
72. Odile Heynders (TiU) hoogleraar vergelijkende literatuurwetenschap
73. Myrthe Hilkens, journalist
74. Frank Hindriks (RUG) hoogleraar ethiek, sociale en politieke filosofie
75. Ernst Hirsch Ballin (TiU/UvA), hoogleraar constitutioneel recht
76. Cris van der Hoek (HvA) docent filosofie
77. Rainer Hofmann, Artistic Director SPRING Performing Arts Festival Utrecht
78. Marijke Hoogenboom, lector Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten
79. Klasien Horstman(UM) hoogleraar filosofie van de publieke gezondheidszorg
80. Marc-Marie Huijbregts, acteur
81. Marli Huijer (EUR/HHs) bijz. hoogleraar filosofie en lector filosofie
82. Ivana Ivkovic, promovenda filosofie
83. Guus Janssen componist
84. Oek de Jong, schrijver
85. Arjan Kappers, musicus
86. Laura Karreman (UGent) promovenda theaterwetenschappen
87. Machiel Karskens (RU) em. hoogleraar sociale filosofie
88. Laurens ten Kate (UvH), bijz. hoogleraar filosofie en religiewetenschap
89. Bert Keizer, arts/schrijver
90. Jos Kessels, organisatiefilosoof
91. Pauline Kleingeld (RUG) hoogleraar ethiek en haar geschiedenis
92. Jeroen de Kloet (UvA) hoogleraar globalisering
93. Frans-Willem Korsten (EUR/UL) hoogleraar literatuur en samenleving
94. Michiel Korthals (WUR) em. hoogleraar filosofie
95. Gregg Lambert (Syracuse University, New York), hoogleraar Humanities
96. Christian Lange (UU) hoogleraar Islamologie en Arabistiek
97. Gerty Lensvelt-Mulders (UvH) rector magnificus
98. Koen Leurs (UU) ud gender & postcolonial studies
99. Hans Lindahl (TiU) hoogleraar rechtsfilosofie
100. Jannah Loontjens, schrijver / filosoof
101. Marc Loth (TiU) hoogleraar privaatrecht
102. Geert Lovink (HvA), lector netwerkcultuur
103. Alexander Maas (UvH) hoogleraar humanisering en verandering van zorg
104. Frank Meester filosoof/publicist
105. Anthonie Meijers (TUE), hoogleraar filosofie
106. Susana Menendez, bestuurder Haagse Hogeschool
107. Thomas Mertens (RU) hoogleraar rechtsfilosofie
108. Ruud Meij (UvH) filosoof, adviseur publieke integriteit
109. Birgit Meyer (UU) hoogleraar religiewetenschap
110. Antoine Mooij (UU) em. hoogleraar forensische psychiatrie
111. Jos de Mul (EUR) hoogleraar wijsgerige antropologie
112. Eggo Müller (UU) hoogleraar media en communicatie
113. Reinier Munk (VU) hoogleraar geschiedenis van de moderne wijsbegeerte
114. Bert Musschenga (VU), em. hoogleraar filosofische ethiek
115. Paul Nieuwenburg (UL) hoogleraar politieke theorieën
116. Barbara Oomen (UU) hoogleraar sociologie van de mensenrechten
117. Huub Oosterhuis, dichter en theoloog
118. Jim van Os (Maastricht UMC) hoogleraar psychiatrie
119. Martijn Padding, componist
120. Polly Pallister-Wilkins (UvA) ud politieke wetenschap
121. Connie Palmen, filosoof/schrijver
122. Roland Pierik (UvA) uhd rechtsfilosofie
123. Froukje Pitstra (UvH) ud historisch onderzoek en geschiedenis van ouder worden
124. Jeannette Pols (AMC/UvA) hoogleraar empirische ethiek
125. Andrea Poma (Universiteit van Turijn) hoogleraar praktische filosofie
126. Sandra Ponzanesi (UU) hoogleraar gender en postkoloniale studies
127. Baukje Prins (HHs), lector burgerschap en diversiteit
128. Henk de Regt (VU) bijz. hoogleraar wetenschapsfilosofie
129. Eduard van Regteren Altena, cellist
130. Mirjam van Reisen (UL/TiU),hoogleraar computing for
society/internationale betrekkeingen
131. Ann Rigney (UU) hoogleraar algemene literatuurwetenschap
132. Ingrid Robeyns (UU) hoogleraar ethiek
133. Sabine Roeser (TUD) hoogleraar ethiek
134. Beate Roessler (UvA) hoogleraar ethiek
135. Jan-Willem Romeijn (RUG) hoogleraar wetenschapsfilosofie
136. Daan Roovers, filosoof
137. Simone van Saarloos, filosoof/publicist
138. Sawitri Saharso, (UvH/VU) hoogleraar burgerschap en morele diversiteit
139. Eric Schliesser (UvA) hoogleraar politieke theorie
140. Lydia Schouten, beeldend kunstenaar
141. Maureen Sie (UL/EUR) bijz. hoogleraar filosofie
142. Coen Simon, schrijver/ filosoof
143. Marc Slors (RU) hoogleraar cognitiefilosofie
144. Arend Soeteman (VU) em. hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap en rechtsfilosofie
145. Ed Spanjaard, dirigent en pianist
146. Martin Stokhof (UvA) hoogleraar taalfilosofie
147. Ernestine Stoop, harpiste
148. Helen Stout (EUR), hoogleraar-directeur van het ESL Centre for Law, Art & Innovation
149. Karien Stronks (AMC) hoogleraar sociale geneeskunde
150. Fernando Suárez Müller (UvH) ud ethiek en duurzaamheid
151. Caroline Suransky (UvH) ud globalisering - en dialoogstudies
152. Tsjalling Swierstra (UM) hoogleraar filosofie
153. Paul van Tongeren (RU) hoogleraar ethiek
154. Willem Trommel (VU) hoogleraar beleid en bestuur
155. Iris van der Tuin (UU) uhd Liberal Arts and Sciences
156. Suzanne van de Vathorst (AMC ) bijz. hoogleraar medische ethiek
157. Frank Veltman (UvA), em. hoogleraar logica
158. Wouter Veraart (VU), hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap en rechtsfilosofie
159. Peter-Paul Verbeek (UT) hoogleraar filosofie
160. Paul Verhaeghe (UGent) hoogleraar psychoanalyse en klinische psychologie
161. Marian Verkerk (RUG), hoogleraar zorgethiek
162. Hans Vermeulen (UvA) em. hoogleraar integratie en culturele diversiteit
163. Heikelien Verrijn Stuart, rechtsfilosoof, lid Commissie Mensenrechten van de Adviesraad Internationale Vraagstukken
164. Marcel Verweij (WUR) hoogleraar filosofie
165. Barbara Vis (VU) hoogleraar politieke besluitvorming
166. Frank van Vree (UvA) hoogleraar mediastudies
167. Jack Vromen (EUR) hoogleraar filosofie
168. Berteke Waaldijk (UU) hoogleraar taal- en cultuurstudies
169. Wolfgang Wagner (VU) hoogleraar internationale veiligheid
170. Guido Walraven (Hogeschool Inholland) lector dynamiek van de stad
171. Gloria Wekker (UU) em. hoogleraar gender studies
172. Ruud Welten (EUR) bijz. hoogleraar filosofie
173. Wouter Werner (VU) hoogleraar volkenrecht
174. Guido de Wert (UM) hoogleraar biomedische ethiek
175. Pauline Westerman (RUG) hoogleraar rechtsfilosofie
176. Guy Widdershoven (VUmc) hoogleraar medische filosofie en ethiek
177. Dick Willems (AMC/UvA) hoogleraar medische ethiek
178. Marcel Wissenburg (RU) hoogleraar politieke theorie
179. Rafael Wittek (RUG) hoogleraar sociologie
180. Sally Wyatt (UM) bijz. hoogleraar, digitale culturen in ontwikkeling
181. Paul Ziche (UU) hoogleraar geschiedenis van de moderne filosofie
182. Liesbet van Zoonen (EUR) hoogleraar populaire cultuur