Publicaties

  • We zijn allemaal migranten. Een pleidooi voor Europese openheid.

    We zijn allemaal migranten. Een pleidooi voor Europese openheid.

    E-boek met teksten van Karl Popper, Immanuel Kant, Hannah Arendt en Jacques Derrida, ingeleid door de auteurs. Boom: Amsterdam.

    Bestellen ›
  • De inleiding is een uitgebreide versie van het manifest voor open houding tov vluchtelingen, zoals gepubliceerd in Trouw, 30 maart 2016

    Op de drempel van de Maand van de Filosofie - die deze week van start gaat, met als thema ‘Over de grens’ - pleit Denkeres des Vaderlands Marli Huijer voor een open houding naar vluchtelingen. Samen met hoogleraar ethiek Martin van Hees stelde Huijer een manifest met dat pleidooi op, dat mede ondertekend is door ruim 180 hoogleraren, filosofen, schrijvers en kunstenaars.

    Europa is in de greep van de angst. Angst voor onoverzichtelijke massa’s vluchtelingen die op Europa afkomen. Om de angst te bezweren keert Europa zich in een samentrekkende beweging naar binnen. Politici en burgers halen opgelucht adem nu besloten is de buitengrenzen van Europa beter te bewaken en vluchtelingen over de Middellandse zee terug te sturen. Het hoogste doel, zo min mogelijk vreemdelingen toelaten op Europees grondgebied toelaten, lijkt bereikt.

    De prijs van de ongastvrije houding ten opzichte van vluchtelingen is echter dat de open samenleving wordt ingeruild voor een gesloten samenleving, die haaks staat op de Europese idealen.

    De Europese open samenleving
    De geschiedenis van Europa laat zien dat niet de gesloten samenleving, maar de open samenleving de grootste kans op vrede en welvaart biedt. Al bij de oude Grieken verdwenen geleidelijk de gesloten stammen, met hun starre tradities en sociale gebruiken. De open samenleving, met haar nadruk op persoonlijke verantwoordelijkheid, nam een eerste aanvang. De angst voor het vreemde werd verruild voor openheid naar de wereld.
    Vanuit die open houding naar de buitenwereld maakten Europeanen eeuwenlang vrijelijk gebruik van de wereld. Alleen al tussen 1500 en 1900 verlieten bijna veertig miljoen Europeanen hun land om zich elders te vestigen, zo laat recent onderzoek van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis zien.  In de 20e eeuw vertrokken meer dan 43 miljoen Europeanen, al dan niet gedwongen, naar andere continenten. Gemiddeld bijna een half miljoen emigranten per jaar. Tot halverwege de 20e eeuw kwamen daar vrijwel geen immigranten voor terug. Pas na 1960 slaat de verhouding tussen emigratie en immigratie om.
    Dat Europeanen niet aan grenzen hechten, althans wat henzelf betreft, blijkt ook uit de geleidelijke verlegging van de gemeenschapsgrenzen. In de middeleeuwen werden steden begrensd door een stenen wal die de inwoners tegen vijandelijkheden van andere steden beschermde. Met de afname van geweld en de toename van beschaving werden die stadsgrenzen overbodig. In plaats daarvan ontstonden landsgrenzen, die burgers moesten beschermen tegen het geweld van andere staten. Maar na de Tweede Wereldoorlog werden ook die grenzen overbodig toen landen in staat bleken om afspraken te maken in plaats van oorlog te voeren. Sociale, morele en juridische grenzen vervingen de materiële grenzen. De Europese binnengrenzen werden geopend en de begrenzing werd naar de buitenranden van het continent verplaatst. Die centrifugale grensverleggingen gingen gepaard met een ongekende toename van welvaart en vrede binnen de grenzen.

    Een hernieuwde openheid
    Een logische volgende stap zou een wereldwijd samenwerkingsverband tussen landen of tussen steden kunnen zijn. De Duitse filosoof Immanuel Kant pleitte ten tijde van de Franse revolutie voor zo’n samenwerking tussen landen, omdat deze de beste kansen op duurzame vrede biedt. Landen bestrijden elkaar niet langer, maar maken afspraken waar ze zich wederzijds aan houden.
    Of zo’n samenwerking realistisch is, valt te betwijfelen. Toch is het als politiek ideaal van belang. Niet vanwege het verre toekomstperspectief dat het schetst, maar vanwege de concrete betekenis voor het hier en nu. Het gaat niet om een utopisch ideaal, maar om een idee dat een directe politieke vertaling kan hebben. Volgens Kant hebben vreemdelingen bijvoorbeeld recht op gastvrijheid. Dat betekent dat zij op zijn minst tijdelijk welkom zijn, dat zij de mogelijkheid krijgen om contact te maken met de bewoners en dat zij niet mogen worden uitgewezen als dat tot hun ondergang kan leiden. Vertaald naar ons: voorkom dat mensen maandenlang verblijven in vluchtelingenkampen die ver verwijderd zijn van de dorpen en steden waar burgers het leven met elkaar delen. Spreek niet alleen in aantallen. Vermijd de valse tegenstelling tussen gastvrijheid en veiligheid, of tussen rechtvaardigheid en welvaart. Stel jezelf niet de vraag: hoe houden we vluchtelingen buiten de deur? Maar: hoe kunnen we goed met vluchtelingen omgaan?

    Een open samenleving is geen vanzelfsprekendheid – die vraagt om tolerantie, moed en nieuwsgierigheid. Dat geldt niet alleen voor politici en bestuurders, maar ook voor opinieleiders, journalisten en schrijvers van maand-van-de-filosofie-essays. Het succes van Wilders, Le Pen of Petry laat zien dat het draagvlak voor een politiek van openheid afneemt. Er is inderdaad angst. Maar dat betekent niet dat we daarom onze idealen opzij moeten zetten. Angst is een slechte raadgever, en de angst voor angst een nog veel slechtere. We moeten ons opnieuw laten leiden door een ethiek van openheid.


    1. Tineke Abma (VUmc) hoogleraar participatie en diversiteit
    2. Hans Alma (UvH) hoogleraar cultuurpsychologie en geestelijke begeleidingswetenschappen
    3. Joel Anderson (UU) uhd filosofie
    4. Jan Baars (UvH) hoogleraar interpretatieve gerontologie
    5. Christoph Baumgartner (UU) uhd ethiek
    6. Inez de Beaufort (ErasmusMC) hoogleraar gezondheidsethiek
    7. Karim Benammar, filosoof
    8. Roel Bentz van den Berg, schrijver
    9. Babs van den Bergh (UvA) hoofd academische zaken
    10. Maaike Bleeker (UU) hoogleraar Theaterwetenschap
    11. Sanne Bloemink, journalist en schrijver
    12. Theo Boer (TUK/PThU) bijzonder hoogleraar ethiek van de zorg
    13. Kees Boersma (VU) uhd disaster studies
    14. René ten Bos (RU) hoogleraar filosofie en organisatietheorie
    15. Lans Bovenberg (TiU) hoogleraar economie
    16. Jan Bransen (RU) hoogleraar filosofie van de gedragswetenschappen
    17. Rosemarie Buikema (UU) hoogleraar kunst, cultuur en diversiteit
    18. Marjo Buitelaar (RUG) uhd hedendaagse islam
    19. Michael Burke (UCR/UU) hoogleraar retorica
    20. Antoine Buyse (UU) hoogleraar mensenrechten
    21. Bert van den Brink (UU) hoogleraar politieke en sociale filosofie
    22. Rosemarie Buikema (UU) hoogleraar kunst, cultuur en diversiteit
    23. Robin Celikates (UvA) uhd politieke en sociale filosofie
    24. Rutger Claassen (UU) uhd politieke filosofie
    25. Paul Cobben (UvT) hoogleraar geschiedenis van de moderne filosofie
    26. Job Cohen, voorzitter UAF, stichting voor vluchteling-studenten
    27. Ben Crum (VU) hoogleraar politieke theorie
    28. Marc Davidson (UM) bijz. hoogleraar filosofie van duurzame ontwikkeling
    29. Lieven Decock (VU) hoogleraar logica en Filosofie van de cognitiewetenschappen
    30. Ad van Deemen (RU) hoogleraar beslistheorie
    31. Trudy Dehue (RUG) hoogleraar wetenschapsonderzoek
    32. Hans van Delden (UMC Utrecht) hoogleraar medische ethiek
    33. Jolle Demmers (UU) uhd conflict studies
    34. Govert Derix, filosoof/schrijver/adviseur
    35. Belle Derks (UU) hoogleraar sociale en organisatiepsychologie
    36. Adriaan van Dis, schrijver
    37. Joep Dohmen (UvH, HVO) em. hoogleraar wijsgerige en praktische ethiek; lector Bildung
    38. Wybo Dondorp (UM) uhd biomedische ethiek
    39. Jeroen Doomernik (UvA) ud migratiestudies
    40. Maarten Doorman, schrijver en filosoof
    41. Willem B. Drees (TiU) hoogleraar filosofie
    42. Jan Drost, schrijver/filosoof
    43. Wim Dubbink (TiU) hoogleraar ethiek van bedrijf en organisatie
    44. Joachim Duyndam (UvH) hoogleraar humanisme en filosofie
    45. Jan Willem Duyvendak (UvA), hoogleraar sociologie
    46. Marcus Düwell (UU) hoogleraar filosofie
    47. Fokko Jan Dijksterhuis (UT/VU) bijz. hoogleraar kennisgeschiedenis
    48. Anne Dijkstra (UT), ud science communication
    49. Han Entzinger (EUR) hoogleraar migratie- en integratiestudies
    50. Suzanne Ermers uitgeefdirecteur VBK Uitgevers
    51. Erno Eskens, directeur ISVW
    52. Maxim Februari, ethicus/schrijver
    53. Martha Frederiks (UU) hoogleraar studie van het wereldchristendom
    54. Oene van Geel, violist/componist
    55. Rob van Gerwen (UU) ud filosofie
    56. Halleh Ghorashi (VU) hoogleraar diversiteit en integratie
    57. Marlies Glasius (UvA) hoogleraar internationale betrekkingen
    58. Marieke de Goede (UvA), hoogleraar politicologie, lid Commissie Vrede&Veiligheid van de AIV
    59. Saskia van Goelst Meijer (UvH) UD geestelijke begeleiding
    60. Wouter Goris (VU) hoogleraar antieke, patristische en middeleeuwse Filosofie
    61. Beatrice de Graaf (UU) hoogleraar geschiedenis van internationale betrekkingen
    62. Gjalt de Graaf (VU), hoogleraar integriteit
    63. Bart Gremmen (WUR) hoogleraar ethiek in levenswetenschappen
    64. Maria Grever (EUR) hoogleraar geschiedenis
    65. Bas Haring (UL) bijz. hoogleraar publiek begrip van wetenschap en filosoof
    66. Michel ter Hark (VU) hoogleraar taalfilosofie
    67. Anja van Heelsum (UvA) ud politicologie
    68. Martin van Hees (VU) hoogleraar ethiek
    69. Anton Hemerijck (VU), hoogleraar institutionele beleidsanalyse
    70. Joke Hermsen, filosoof en schrijver
    71. Leon Heuts, hoofdredacteur Filosofie Magazine
    72. Odile Heynders (TiU) hoogleraar vergelijkende literatuurwetenschap
    73. Myrthe Hilkens, journalist
    74. Frank Hindriks (RUG) hoogleraar ethiek, sociale en politieke filosofie
    75. Ernst Hirsch Ballin (TiU/UvA), hoogleraar constitutioneel recht
    76. Cris van der Hoek (HvA) docent filosofie
    77. Rainer Hofmann, Artistic Director SPRING Performing Arts Festival Utrecht
    78. Marijke Hoogenboom, lector Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten
    79. Klasien Horstman(UM) hoogleraar filosofie van de publieke gezondheidszorg
    80. Marc-Marie Huijbregts, acteur
    81. Marli Huijer (EUR/HHs) bijz. hoogleraar filosofie en lector filosofie
    82. Ivana Ivkovic, promovenda filosofie
    83. Guus Janssen componist
    84. Oek de Jong, schrijver
    85. Arjan Kappers, musicus
    86. Laura Karreman (UGent) promovenda theaterwetenschappen
    87. Machiel Karskens (RU) em. hoogleraar sociale filosofie
    88. Laurens ten Kate (UvH), bijz. hoogleraar filosofie en religiewetenschap
    89. Bert Keizer, arts/schrijver
    90. Jos Kessels, organisatiefilosoof
    91. Pauline Kleingeld (RUG) hoogleraar ethiek en haar geschiedenis
    92. Jeroen de Kloet (UvA) hoogleraar globalisering
    93. Frans-Willem Korsten (EUR/UL) hoogleraar literatuur en samenleving
    94. Michiel Korthals (WUR) em. hoogleraar filosofie
    95. Gregg Lambert (Syracuse University, New York), hoogleraar Humanities
    96. Christian Lange (UU) hoogleraar Islamologie en Arabistiek
    97. Gerty Lensvelt-Mulders (UvH) rector magnificus
    98. Koen Leurs (UU) ud gender & postcolonial studies
    99. Hans Lindahl (TiU) hoogleraar rechtsfilosofie
    100. Jannah Loontjens, schrijver / filosoof
    101. Marc Loth (TiU) hoogleraar privaatrecht
    102. Geert Lovink (HvA), lector netwerkcultuur
    103. Alexander Maas (UvH) hoogleraar humanisering en verandering van zorg
    104. Frank Meester filosoof/publicist
    105. Anthonie Meijers (TUE), hoogleraar filosofie
    106. Susana Menendez, bestuurder Haagse Hogeschool
    107. Thomas Mertens (RU) hoogleraar rechtsfilosofie
    108. Ruud Meij (UvH) filosoof, adviseur publieke integriteit
    109. Birgit Meyer (UU) hoogleraar religiewetenschap
    110. Antoine Mooij (UU) em. hoogleraar forensische psychiatrie
    111. Jos de Mul (EUR) hoogleraar wijsgerige antropologie
    112. Eggo Müller (UU) hoogleraar media en communicatie
    113. Reinier Munk (VU)  hoogleraar geschiedenis van de moderne wijsbegeerte
    114. Bert Musschenga (VU), em. hoogleraar filosofische ethiek
    115. Paul Nieuwenburg (UL) hoogleraar politieke theorieën
    116. Barbara Oomen (UU) hoogleraar sociologie van de mensenrechten
    117. Huub Oosterhuis, dichter en theoloog
    118. Jim van Os (Maastricht UMC) hoogleraar psychiatrie
    119. Martijn Padding, componist
    120. Polly Pallister-Wilkins (UvA) ud politieke wetenschap
    121. Connie Palmen, filosoof/schrijver
    122. Roland Pierik (UvA) uhd rechtsfilosofie
    123. Froukje Pitstra (UvH) ud historisch onderzoek en geschiedenis van ouder worden
    124. Jeannette Pols (AMC/UvA)  hoogleraar empirische ethiek
    125. Andrea Poma (Universiteit van Turijn) hoogleraar praktische filosofie
    126. Sandra Ponzanesi (UU) hoogleraar gender en postkoloniale studies
    127. Baukje Prins (HHs), lector burgerschap en diversiteit
    128. Henk de Regt (VU) bijz. hoogleraar wetenschapsfilosofie
    129. Eduard van Regteren Altena, cellist
    130. Mirjam van Reisen (UL/TiU),hoogleraar computing for
    society/internationale betrekkeingen
    131. Ann Rigney (UU) hoogleraar algemene literatuurwetenschap
    132. Ingrid Robeyns (UU) hoogleraar ethiek
    133. Sabine Roeser (TUD) hoogleraar ethiek
    134. Beate Roessler (UvA) hoogleraar ethiek
    135. Jan-Willem Romeijn (RUG) hoogleraar wetenschapsfilosofie
    136. Daan Roovers, filosoof
    137. Simone van Saarloos, filosoof/publicist
    138. Sawitri Saharso, (UvH/VU) hoogleraar burgerschap en morele diversiteit
    139. Eric Schliesser (UvA) hoogleraar politieke theorie
    140. Lydia Schouten, beeldend kunstenaar
    141. Maureen Sie (UL/EUR) bijz. hoogleraar filosofie
    142. Coen Simon, schrijver/ filosoof
    143. Marc Slors (RU) hoogleraar cognitiefilosofie
    144. Arend Soeteman (VU) em. hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap en rechtsfilosofie
    145. Ed Spanjaard, dirigent en pianist
    146. Martin Stokhof (UvA) hoogleraar taalfilosofie
    147. Ernestine Stoop, harpiste
    148. Helen Stout (EUR), hoogleraar-directeur van het ESL Centre for Law, Art & Innovation
    149. Karien Stronks (AMC) hoogleraar sociale geneeskunde
    150. Fernando Suárez Müller (UvH) ud ethiek en duurzaamheid
    151. Caroline Suransky (UvH) ud globalisering - en dialoogstudies
    152. Tsjalling Swierstra (UM) hoogleraar filosofie
    153. Paul van Tongeren (RU) hoogleraar ethiek
    154. Willem Trommel (VU) hoogleraar beleid en bestuur
    155. Iris van der Tuin (UU) uhd Liberal Arts and Sciences
    156. Suzanne van de Vathorst (AMC ) bijz. hoogleraar medische ethiek
    157. Frank Veltman (UvA), em. hoogleraar logica
    158. Wouter Veraart (VU), hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap en rechtsfilosofie
    159. Peter-Paul Verbeek (UT) hoogleraar filosofie
    160. Paul Verhaeghe (UGent) hoogleraar psychoanalyse en klinische psychologie
    161. Marian Verkerk (RUG), hoogleraar zorgethiek
    162. Hans Vermeulen (UvA) em. hoogleraar integratie en culturele diversiteit
    163. Heikelien Verrijn Stuart, rechtsfilosoof, lid Commissie Mensenrechten van de Adviesraad Internationale Vraagstukken
    164. Marcel Verweij (WUR) hoogleraar filosofie
    165. Barbara Vis (VU) hoogleraar politieke besluitvorming
    166. Frank van Vree (UvA) hoogleraar mediastudies
    167. Jack Vromen (EUR) hoogleraar filosofie
    168. Berteke Waaldijk (UU) hoogleraar taal- en cultuurstudies
    169. Wolfgang Wagner (VU) hoogleraar internationale veiligheid
    170. Guido Walraven (Hogeschool Inholland) lector dynamiek van de stad
    171. Gloria Wekker (UU) em. hoogleraar gender studies
    172. Ruud Welten (EUR) bijz. hoogleraar filosofie
    173. Wouter Werner (VU) hoogleraar volkenrecht
    174. Guido de Wert (UM) hoogleraar biomedische ethiek
    175. Pauline Westerman (RUG) hoogleraar rechtsfilosofie
    176. Guy Widdershoven (VUmc) hoogleraar medische filosofie en ethiek
    177. Dick Willems (AMC/UvA) hoogleraar medische ethiek
    178. Marcel Wissenburg (RU) hoogleraar politieke theorie
    179. Rafael Wittek (RUG) hoogleraar sociologie
    180. Sally Wyatt (UM) bijz. hoogleraar, digitale culturen in ontwikkeling
    181. Paul Ziche (UU) hoogleraar geschiedenis van de moderne filosofie
    182. Liesbet van Zoonen (EUR) hoogleraar populaire cultuur